Praca magisterska z filozofii wymaga czegoś, czego nie wymaga żadna inna dyscyplina: bronisz tezy. Nie opisujesz zjawiska, nie walidisz metody, nie podsumowujesz literatury, formułujesz twierdzenie i uzasadniasz je za pomocą argumentów. Jeśli po przeczytaniu twojej pracy czytelnik nie wie, co bronisz i dlaczego, praca nie spełnia swojej funkcji niezależnie od objętości.
Typy prac filozoficznych, od czego zacząć
Przed wyborem struktury trzeba wiedzieć, z jakim typem pracy ma się do czynienia. Każdy wymaga innych umiejętności i innej organizacji materiału.
| Typ pracy | Główny cel | Typowe metody |
|---|---|---|
| Analityczna (analiza pojęciowa) | Rozkład pojęcia na składniki, test kontrprzykładami, ustalenie warunków koniecznych i wystarczających | Analiza językowa, kontrprzykłady, formalizacja argumentu |
| Historyczno-filozoficzna | Interpretacja myśliciela, epoki lub prądu filozoficznego | Egzegeza tekstów, hermeneutyka, porównanie interpretacji |
| Metaetyczna | Analiza podstaw moralności, statusu sądów normatywnych | Analiza pojęciowa (dobro, słuszność), argument z konsekwencji |
| Stosowana (bioetyka, etyka środowiskowa, etyka biznesu) | Zastosowanie teorii etycznych do konkretnego problemu | Studium przypadku, analogia, analiza przypadków granicznych |
Zdecyduj typ przed sformułowaniem tezy. Jeśli piszesz pracę historyczno-filozoficzną, twoja teza dotyczy interpretacji, co Kant naprawdę twierdził, jak ewoluowało pojęcie wolności w XVII w. Jeśli piszesz pracę analityczną, teza dotyczy rozstrzygnięcia pytania filozoficznego.
Teza filozoficzna, jak ją sformułować
Teza filozoficzna to twierdzenie do obrony, nie pytanie badawcze i nie temat pracy. To jedna z najczęstszych pomyłek studentów filozofii: pytanie badawcze jest narzędziem, teza jest odpowiedzią.
Pytanie badawcze: Czy wolna wola jest zgodna z determinizmem?
Teza słaba: Zagadnienie wolnej woli jest złożone i budzi liczne kontrowersje.
Teza mocna: Kompatybilizm miękki, w wersji zaproponowanej przez Harry’ego Frankfurta, oferuje spójne pogodzenie wolnej woli z determinizmem, pod warunkiem porzucenia warunku możliwości innego działania.
Cechy dobrej tezy filozoficznej:
- Precyzja, nie można jej różnie interpretować. Unikaj pojęć wieloznacznych bez wcześniejszego ich zdefiniowania
- Zakres, teza nie może być ani zbyt szeroka („etyka jest ważna”), ani zbyt wąska (anegdota).
- Falsyfikowalność, możliwe jest sformułowanie poważnego kontrargumentu. Jeśli twoja teza jest „oczywista”, nie ma co bronić
- Oryginalność, nie musisz odkrywać nowego stanowiska, ale musisz mieć własny wkład: nowe argumenty za starą tezą, krytykę standardowej interpretacji, zastosowanie do nowego przypadku
Struktura argumentu filozoficznego
Filozofia analityczna wypracowała konwencję formalnego zapisu argumentu. Nawet jeśli nie stosujesz formalnej logiki, zrozumienie tej struktury pomaga pisać spójnie.
Dedukcja (modus ponens):
– P1: Jeżeli działanie jest wymuszone przyczyną zewnętrzną, podmiot nie jest za nie odpowiedzialny.
– P2: Działania zdeterminowane przez prawa przyrody są wymuszone przyczyną zewnętrzną.
– ∴ C: Podmiot nie jest odpowiedzialny za działania zdeterminowane przez prawa przyrody.
Każda z przesłanek (P1, P2) wymaga osobnego uzasadnienia. Kontrargument może atakować przesłankę lub kwestionować przejście do wniosku.
Kiedy stosować zapis formalny P1/P2/C? Wtedy gdy argument jest złożony, wieloetapowy lub łatwy do przekręcenia przez adwersarza. W pracy magisterskiej wystarczy jeden taki zapis na rozdział, nie każde zdanie musi być sformalizowane.
Indukcja i abdukcja: rzadziej spotykane w klasycznej filozofii analitycznej, ale ważne w etyce stosowanej (indukcja: wnioskowanie z przypadków do zasady generalnej) i filozofii nauki (abdukcja: najlepsze wyjaśnienie fenomenu).
Typy argumentów i ich słabe strony
- Argument z analogii, silny, gdy analogia jest szczegółowa. Słabość: różnice między porównywanymi przypadkami mogą obalić wniosek
- Argument z konsekwencji (ad consequentiam), „jeśli przyjmiemy tę tezę, prowadzi to do absurdu”. Wymaga wykazania, że konsekwencja rzeczywiście wynika z tezy
- Argument z autorytetu, słabszy, ale akceptowalny, gdy cytujesz autorytet w jego dziedzinie i gdy argument nie opiera się wyłącznie na autorytecie
- Kontrprzykład, jeden trafny kontrprzykład obala tezę ogólną. To najczęstsze narzędzie w analizie pojęciowej
Wyślij fragment tekstu, bezpłatną wycenę otrzymasz w 24 h. Poprawki bez limitu w cenie usługi.
Jak pracować z tekstem filozoficznym
Praca z tekstem filozoficznym wymaga trzech poziomów czytania, które odpowiadają trzem zadaniom: egzegezie, hermeneutyce i krytyce.
Egzegeza, co autor powiedział? Dosłowna rekonstrukcja tezy i argumentu. Na tym etapie nie wolno „ulepszać” autora ani interpretować go przez pryzmat własnych poglądów.
Hermeneutyka, co autor miał na myśli? Uwzględniasz kontekst historyczny, inne teksty autora, tradycję komentatorską. Pytasz: jak najlepsza wersja tego argumentu wygląda w świetle całości dzieła?
Krytyka, gdzie argument jest słaby, niespójny lub obalony przez późniejszą filozofię? To twój wkład własny.
Cytowanie filozofów, praktyczne zasady
Cytowanie tekstów filozoficznych wymaga precyzji, której nie zapewnia samo podanie nazwiska i roku.
- Platon, podawaj dialog i sekcje Stephanus (np. Fedon, 64c-65a).
- Arystoteles, podawaj działo i numer Bekker (np. Nikomachejska, 1098a16-20).
- Kant, dla Krytyki czystego rozumu podawaj paginację A (pierwsze wydanie) i/lub B (drugie wydanie): „KrV A220/B267″.
- Współcześni, rok, strona
Cytowanie dosłowne vs. parafraza: cytaty dosłowne stosuj oszczędnie (dla zdań kluczowych, których sens zależy od dokładnego brzmienia). Parafraza jest preferowana, gdy przekazujesz myśl, a nie brzmienie. Zawsze podawaj źródło parafraz, brak przypisu przy parafrazie to plagiat.
Jak pisać rozdział historyczno-filozoficzny
Studenci często piszą rozdziały historyczne w stylu encyklopedycznym: „Platon żył w latach 428-348 p.n.e. i założył Akademię. Napisał wiele dialogów…”. To błąd.
Rozdział historyczno-filozoficzny ma trzy wyraźne warstwy:
- Kontekst, dlaczego dany problem pojawiał się w tej epoce? Jakie pytania filozoficzne lub historyczne go generowały? (Nie biografia autora.)
- Rekonstrukcja argumentu, co autor twierdził i jak to uzasadniał? Możesz tu cytować dosłownie, ale głównie parafrazujesz i rekonstruujesz strukturę
- Recepcja i krytyka, jak argument był odczytywany przez kolejne pokolenia? Gdzie jest słaby według dzisiejszych standardów?
Unikaj „narracji WikiPedii”: nie streścisz wszystkiego po kolei, wybierz wątek powiązany z twoją tezą i trzymaj się go konsekwentnie.
Analiza pojęciowa, metoda krok po kroku
Analiza pojęciowa to jedno z podstawowych narzędzi filozofii analitycznej. Polega na ustaleniu warunków koniecznych i wystarczających dla danego pojęcia.
Przykład: pojęcie „wiedzy” (klasyczna analiza Platona rozwinięta przez Gettiera)
Kandydat na definicję: S wie, że p, wtedy i tylko wtedy, gdy (1) p jest prawdziwe, (2) S wierzy, że p, (3) S ma uzasadnienie dla przekonania, że p.
Kontrprzykład Gettiera (1963): można spełnić wszystkie trzy warunki i mimo to „nie wiedzieć”, uzasadnione, prawdziwe przekonanie nie jest wiedzą.
Schemat procedury analizy pojęciowej:
1. Sformułuj kandydata na definicję (warunki k&w).
2. Testuj kontrprzykładami, czy przypadek spełniający definicję faktycznie jest pojęciem?
3. Testuj przypadkami granicznymi, co z przypadkami, które są „prawie” pojęciem?
4. Zmodyfikuj definicję lub uzasadnij, dlaczego kontrprzykład nie jest trafny.
Style cytowania w filozofii, Chicago vs. MLA
| Cecha | Chicago NB (Notes-Bibliography) | MLA (8/9 ed.) |
|---|---|---|
| Typ odsyłacza | Przypis dolny lub końcowy, numer w tekście (¹) | Odsyłacz w tekście (Autor strona) |
| Lista bibliograficzna | Obowiązkowa „Bibliografia” na końcu | „Works Cited” na końcu |
| Zastosowanie | Filozofia, historia, studia klasyczne, teologia | Lingwistyka, literaturoznawstwo, kulturoznawstwo |
| Format książki filozoficznej | Autor, Tytuł. Tłumacz. Miasto: Wydawca, Rok. | Autor. Tytuł. Tłumaczył X, Wydawca, Rok. |
| Kolejne powołanie do źródła | Tamże lub skrócona forma (Kant, KrV, A220) | Powtarzasz odsyłacz w tekście |
Format Chicago NB, przykłady:
Artykuł w czasopiśmie filozoficznym:
¹ Edmund Gettier, „Is Justified True Belief Knowledge?”, Analysis 23, nr 6 (1963): 121-123.
Tłumaczenie:
² Immanuel Kant, Krytyka czystego rozumu, tłum. Roman Ingarden (Warszawa: PWN, 2013), A220/B267.
Rozdział w zbiorze:
³ Harry Frankfurt, „Freedom of the Will and the Concept of a Person”, w: Free Will, red. Gary Watson (Oxford: Oxford University Press, 2003), 322-336.
FAQ, najczęściej zadawane pytania
Czy praca z filozofii musi zawierać własne stanowisko?
Tak, to odróżnia pracę magisterską od referatu. Nawet w pracy historyczno-filozoficznej formułujesz tezę interpretacyjną: „Twierdzę, że Hegel w Fenomenologii ducha rozumie wolność nie jako negatywną wolność od przymusu, lecz jako wolność pozytywną realizowaną w substancji etycznej.” Twój głos musi być obecny.
Ile źródeł pierwotnych i wtórnych powinienem przeczytać?
Nie ma liczby minimalnej, ale promotorzy oczekują, że znasz teksty źródłowe omawianych filozofów (nie tylko opracowania) oraz aktualną literaturę sekundarną z recenzowanych czasopism filozoficznych (np. Philosophical Review, Mind, Ethics, Principia). W Polsce: Przegląd Filozoficzny, Filozofia Nauki, Etyka.
Jak długi powinien być wstęp do pracy filozoficznej?
Wstęp formułuje tezę, uzasadnia jej ważność (dlaczego to pytanie jest interesujące filozoficznie), przedstawia metodę i zapowiada strukturę rozdziałów. Standardowo: 3-5 stron. Unikaj rozbudowanych historycznych „esejów wprowadzających”, to materiał na rozdział 1.
Czy wolno w pracy filozoficznej pisać w pierwszej osobie?
W filozofii anglosaskiej („I will argue that…”), tak, jest to standard. W filozofii polskiej tradycja bywa różna: promotorzy z nurtu kontynentalnego preferują bezosobowy styl naukowy, analityczni, dopuszczają lub wręcz zachęcają do pierwszej osoby. Zapytaj promotora.
Jak odróżnić parafrazę od plagiatu przy pracy z tekstami filozoficznymi?
Parafraza to twoje własne sformułowanie cudzej myśli z podaniem źródła. Plagiat to cudze sformułowanie bez podania źródła, lub cudze sformułowanie z podaniem źródła, jeśli zostało przepisane dosłownie bez cudzysłowu. W filozofii szczególnie niebezpieczne jest przepisywanie tłumaczeń klasycznych tekstów, które studenci traktują jak „powszechną wiedzę”.
Gdzie uzyskam pomoc z korektą pracy z filozofii?
Praca filozoficzna wymaga precyzji języka, która wykracza poza poprawność gramatyczną, zdanie może być gramatycznie poprawne, a filozoficznie wieloznaczne lub sprzeczne. Na dobrzenapisane.pl oferujemy korektę prac humanistycznych i filozoficznych z wyceną w 24 godziny.
