Jak napisać pracę magisterską z iberystyki

Iberystyka w polskich uczelniach (UW, UJ, UAM, UMCS, UWr) obejmuje literatury i języki hispanistyczne, hiszpański, portugalski, kataloński, galicyjski, baskijski, wraz z całym światem postkolonialnym: Ameryką Łacińską, Brazylią, Filipinami, krajami afrykańskimi mówiącymi po portugalsku. To pole bardzo szerokie. Praca magisterska musi się w nim odnaleźć: wybrać autora, wariant językowy, region, ramę teoretyczną, i utrzymać precyzję na każdym poziomie.

Maj to czas, gdy studenci iberystyki kończą rozdziały empiryczne. Mają lekturę: Cervantesa, Borgesa, Cortázara, Bolaño, Vargas Llosę, Saramago, Pessoę, Lispector. Mają korpus tekstów krytycznych. Teraz muszą zorganizować to w pracę, która spełnia standardy filologii romańskiej, z jasną tezą, kontekstem teoretycznym (postkolonializm, gender studies, ekokrytyka, narratologia) i własną analizą tekstualną.

Z mojego doświadczenia, prace iberystyczne mają trzy typowe problemy. Pierwszy: brak rozróżnienia wariantów językowych (Hiszpania, Meksyk, Argentyna, Kolumbia, Chile, to nie jest jeden hiszpański). Drugi: cytowanie z polskich tłumaczeń jako jedyne źródło, bez konsultacji oryginału. Trzeci: ramy teoretyczne pozaiberyjskie (Foucault, Derrida) bez ramy hispanistycznej (Paz, Sarduy, Lezama Lima). Ten artykuł pomoże Ci tego uniknąć.

Wybór tematu i pytania badawcze

Iberystyka mieści w sobie kilka tradycji: literaturoznawstwo hiszpańskie (od medievistyki przez Złoty Wiek po współczesność), literatura hispanoamerykańska (boom, post-boom, najnowsza), literatura portugalska i brazylijska, językoznawstwo (warianty językowe, dialektologia, socjolingwistyka), translatologia, studia kulturoznawcze nad Półwyspem Iberyjskim i Ameryką Łacińską. Wybór obszaru wpływa na strukturę.

Obszary, które najlepiej sprawdzają się w pracach magisterskich z iberystyki:

• Literatura hiszpańska klasyczna, Cervantes (Don Kichot, Novelas ejemplares), teatr Złotego Wieku (Lope de Vega, Calderón, Tirso de Molina), poezja (Góngora, Quevedo, San Juan de la Cruz)
• Literatura hiszpańska współczesna, pokolenie ’98 (Unamuno, Baroja, Machado), pokolenie ’27 (Lorca, Cernuda, Alberti), powojenna (Cela, Delibes, Martín Gaite), współczesna (Marsé, Vila-Matas, Cercas, Almudena Grandes)
• Literatura hispanoamerykańska, boom, analiza twórczości Garcíi Márqueza, Vargasa Llosy, Cortázara, Fuentesa, Donoso; motywy boomu (realizm magiczny, eksperyment narracyjny, postkolonialna tożsamość)
• Borges i post-borgesowska tradycja, labirynt, biblioteka, kopia, autor, intertekstualność jako tematy filozoficzno-literackie; wpływ Borgesa na Cortázara, Piglię, Bolaño, Aira
• Literatura latynoamerykańska po boomie, Bolaño (2666, Detektywi dzicy), Aira (mikropowieści argentyńskie), Mario Bellatin, Valeria Luiselli, Samanta Schweblin; nowe formy narracyjne
• Literatura portugalska i brazylijska, Pessoa (heteronimy), Saramago (Esej o ślepocie, Caín), Lispector (Czas gwiazd, Bliskość dzikiego serca), Machado de Assis (Posthumiczne wspomnienia Brasa Cubasa); kanon luzofoński
• Studia postkolonialne, analiza tekstów w ramach teorii Spivak, Bhabha, Mignolo, Quijano; kolonialność władzy, border thinking, coloniality of being
• Gender studies w literaturze hispanistycznej, pisarki latynoamerykańskie (Sor Juana Inés de la Cruz, Castellanos, Allende, Schweblin), feminizm latynoamerykański (Lugones, Segato), queer studies (Sarduy, Puig)
• Językoznawstwo wariantowe, analiza fonetyczna, leksykalna, składniowa wybranego wariantu (andaluzyjski, kanaryjski, meksykański, río de la Plata, andyjski, karaibski); rola Real Academia Española i Asociación de Academias de la Lengua Española
• Translatologia, porównanie polskich tłumaczeń wybranego tekstu (np. Don Kichot w przekładach Boya-Żeleńskiego, Anny Łojek-Cwetnik, Wojciecha Charchalisa)

Pytanie badawcze precyzyjne, wykonalne w semestrze. Nie: „Jak Cortázar przedstawia rzeczywistość?”, ale: „W jaki sposób strategia narracyjna cuento fantástico w trzech opowiadaniach Julia Cortázara z tomu Bestiario (1951) konstruuje granicę między światem realnym a fantastycznym, i jak ta strategia jest zachowywana lub modyfikowana w polskim tłumaczeniu Anny Trznadel-Szczepanek (PIW 1978)?”

Jedno pytanie główne. Maksymalnie trzy hipotezy szczegółowe.

Metodologia pracy magisterskiej z iberystyki

Metodologia w iberystyce zależy od obszaru. Musi być opisana w osobnym rozdziale.

Praca z tekstem oryginalnym
Cytujesz po hiszpańsku, portugalsku, katalońsku, z atrybucją wydania. Standard dla literatury klasycznej: wydania Real Academia Española (RAE), Cátedra (seria Letras Hispánicas), Crítica (seria Biblioteca Clásica). Dla współczesnej: wydania pierwsze u danego wydawnictwa (Alfaguara, Tusquets, Anagrama, Seix Barral). Cytujesz w oryginale, podajesz tłumaczenie (własne lub z istniejącego przekładu z atrybucją). Wybierasz konkretne wydanie i konsekwentnie się go trzymasz, komisja sprawdza zgodność cytatów.

Wariant językowy
W pracy o autorze argentyńskim opisujesz, że pracujesz z wariantem río de la Plata (cechy: voseo, yeísmo rehilado, leksyka lunfardowa). W pracy o Garcíi Márquezie, wariant karaibski Kolumbii. W pracy o Hiszpanii, najczęściej wariant kastylijski, ale jeśli badany autor jest z Andaluzji (Lorca, Alberti), opisujesz cechy andaluzyjskie istotne dla tekstu (ceceo, seseo, aspiración /-s/). To jest decyzja warsztatowa, zgodnie z miejscem powstania tekstu.

Analiza literacka, narratologia
Klasyczne ramy: Genette (Discours du récit, polskie wydanie Narratologia), Bal (Narratology), Chatman (Story and Discourse). Hiszpański dyskurs narratologiczny: Antonio Garrido Domínguez (El texto narrativo), Carmen Bobes Naves. Latynoamerykański: Noé Jitrik (Suspender toda certeza: Antología crítica 1959-1976), Walter Mignolo (Local Histories/Global Designs). Stosujesz pojęcia narratologiczne (focalisation, vocal, mode, ordre, duration, frequency) z precyzją terminologiczną.

Analiza w ramach teorii postkolonialnej
Klasyczne ramy: Spivak (Can the Subaltern Speak?, A Critique of Postcolonial Reason), Bhabha (The Location of Culture), Said (Orientalism, Culture and Imperialism). Latynoamerykańska szkoła dekolonialna: Aníbal Quijano (kolonialność władzy), Walter Mignolo (border thinking, colonial difference), María Lugones (intersekcjonalność dekolonialna). Polski dyskurs postkolonialny w hispanistyce: Andrzej Pochodaj, Magdalena Krzemińska. Wybierasz ramę i konsekwentnie ją stosujesz, nie mieszasz teorii bez uzasadnienia.

Analiza w ramach gender studies
Klasyczne ramy: Butler (Gender Trouble), Sedgwick (Epistemology of the Closet), Wittig. Latynoamerykański feminizm: Rita Segato (La crítica de la colonialidad en ocho ensayos), Silvia Rivera Cusicanqui. Queer studies w hispanistyce: Severo Sarduy (Escrito sobre un cuerpo), Manuel Puig (El beso de la mujer araña). Stosujesz pojęcia z definicjami z odniesieniem do źródeł.

Analiza tłumaczenia
Jeśli porównujesz tłumaczenia: wybierasz fragmenty kluczowe (5-8 fragmentów po 10-30 zdań), zestawiasz oryginał z tłumaczeniami w tabeli, analizujesz strategie tłumacza (domestication vs foreignization, Venuti). Wskazujesz problemy specyficzne dla pary językowej (np. tłumaczenie voseo na polski, oddawanie lunfardo, ekwiwalent dla regionalizmów meksykańskich). Polski dyskurs translatologiczny w hispanistyce: Jolanta Kerski, Anna Sawicka.

Korpus tekstowy do analiz językoznawczych
Hiszpański: CORPES XXI (Corpus del Español del Siglo XXI, RAE), CREA (Corpus de Referencia del Español Actual), CORDE (Corpus Diacrónico del Español). Portugalski: CETEMPúblico, Corpus do Português (Mark Davies). Opisujesz: rozmiar próbki, kryteria doboru, narzędzia analizy.

Cytowanie i bibliografia
Standard: MLA 8/9 dla literatury, APA 7 dla językoznawstwa. Tytuły w oryginale, z polskim tłumaczeniem w nawiasie kwadratowym przy pierwszym wystąpieniu. Bibliografia rozdzielona: źródła pierwotne (analizowane teksty literackie), opracowania.

Struktura i rozdziały

Praca magisterska z iberystyki ma zwykle 80-110 stron. Standardowa struktura:

1. Wstęp, postawienie tematu, kontekst, dlaczego ten autor / utwór / zjawisko, pytanie badawcze, struktura pracy. Krótka nota o wariancie językowym (jeśli istotny). Max 5 stron.

2. Stan badań, przegląd literatury polskiej, hispanistycznej, anglojęzycznej. Wskazujesz, do czego dochodzi Twoja praca. 15-20 stron.

3. Ramy teoretyczne, definicje pojęć kluczowych, opis przyjętych ram (narratologia, postkolonializm, gender, ekokrytyka, w zależności od obszaru). Wybierasz świadomie, nie eklektycznie. 10-15 stron.

4. Kontekst historyczno-kulturowy, epoka, w której powstał tekst, kontekst polityczny i społeczny. Dla literatury Złotego Wieku: kontrreformacja, imperium habsburskie. Dla boomu latynoamerykańskiego: kontekst rewolucji kubańskiej, dyktatur w Ameryce Łacińskiej, kanonu zachodniego. Dla współczesności: transformacja po dyktaturach (Hiszpania po Franco, Argentyna po Procesie, Chile po Pinochecie). 10-15 stron.

5. Analiza materiału, rozdziały tematyczne, serce pracy. Cytujesz w oryginale, podajesz transkrypcję foniczną jeśli istotna, tłumaczenie. Interpretujesz w ramach teoretycznych. 25-40 stron.

6. Dyskusja, co Twoje wnioski wnoszą do iberystyki? 5-10 stron.

7. Wnioski, odpowiedzi na pytania ze wstępu. 3-5 stron.

8. Bibliografia, minimum 60 pozycji: opracowania hispanistyczne polskie (Stoczewska, Nowakowska, Górski, Małysa, Pochodaj), międzynarodowe (Octavio Paz, Donoso, Sarduy, Jitrik, Mignolo, Sommer), publikacje z czasopism (Cuadernos Hispanoamericanos, Hispanic Review, Bulletin of Spanish Studies, Revista de Crítica Literaria Latinoamericana, Itinerarios).

Załączniki, fragmenty oryginałów (skany dla rzadkich wydań), tabele porównawcze tłumaczeń, słowniczek terminów regionalnych (jeśli pracujesz z wariantem leksykalnie odrębnym), mapy (jeśli pracujesz z kontekstem geograficznym).

Najczęstsze błędy

• Brak rozróżnienia wariantów językowych, w pracy o Cortázarze cytujesz jego prozę bez wzmianki o voseo argentyńskim. W pracy o Garcíi Márquezie nie odnosisz się do leksyki karaibskiej. To są cechy istotne dla analizy językowej i literackiej, komisja oczekuje świadomości wariantowej
• Cytaty wyłącznie z polskich tłumaczeń, opieranie analizy literackiej na polskim przekładzie jako jedyne źródło jest poważnym ograniczeniem. Komisja oczekuje, że pracujesz z tekstem oryginalnym, chociażby z kluczowymi fragmentami
• Niespójne tytuły, raz w oryginale (Cien años de soledad), raz w polskim tłumaczeniu (Sto lat samotności), raz w obu. Wybierasz konwencję: oryginał z polskim w nawiasie kwadratowym przy pierwszym wystąpieniu, potem konsekwentnie oryginał
• Mieszanie ram teoretycznych bez uzasadnienia, w jednym rozdziale Foucault, w drugim Bhabha, w trzecim Butler, bez teoretycznej spójności. Wybierasz świadomie ramę i argumentujesz, dlaczego jest odpowiednia dla badanego obszaru
• Brak ramy hispanistycznej, praca o literaturze latynoamerykańskiej, w której nie pojawia się Octavio Paz (El laberinto de la soledad), Carlos Fuentes (La nueva novela hispanoamericana), Ángel Rama (La ciudad letrada), Jean Franco (Decline and Fall of the Lettered City). Komisja oczekuje znajomości tradycji
• Powierzchowne traktowanie postkolonializmu, przeniesienie ram Spivak i Bhabha na Amerykę Łacińską bez uwzględnienia specyfiki regionu. Latynoamerykańscy badacze (Mignolo, Quijano, Lugones) krytykują postkolonializm jako „zbyt indyjski”, argumentują za dekolonialnością. Praca o Ameryce Łacińskiej powinna uwzględniać tę dyskusję
• Polski iberysta zna tylko Iberię, w pracy o twórczości brazylijskiej (Machado de Assis, Lispector, Saramago) brak literatury portugalskojęzycznej w bibliografii. Komisja oczekuje, że pracujesz z opracowaniami w danym języku
• Brak hiszpańskich tytułów w bibliografii, praca o Cervantesie oparta wyłącznie na anglojęzycznych opracowaniach (Cascardi, Wilson) i polskich (Stoczewska, Wojtylak-Heszen). Brak wydania krytycznego Cátedra, brak opracowań Francisco Rico, brak Edwina Williamsona. Luka
• Tłumaczenie voseo jako „ty”, w polskim tłumaczeniu cytowanym w pracy vos sos jest oddany jako „ty jesteś”, bez noty translatologicznej o utracie cechy wariantowej. Praca naukowa wymaga komentarza
• Mieszanie dat starym i nowym kalendarzem, przy literaturze Złotego Wieku stosujesz datowanie kalendarza juliańskiego do 1582 r., gregoriańskiego potem. Bez tego pojawiają się sprzeczności (sztuka miała premierę „1 stycznia 1605”, ale dla wydawnictwa hiszpańskiego była to data juliańska). Konsekwencja

FAQ

Podsumowanie

Praca magisterska z iberystyki to test warsztatu filologa romańskiego: czy umiesz pracować z tekstem oryginalnym, czy rozróżniasz warianty językowe, czy znasz tradycję hispanistyczną na tyle, by interpretować, a nie tylko opisywać Cervantesa, Borgesa, Bolaño, Lispector. Komisja iberystyczna ceni dwa: solidność tekstualną (wydanie krytyczne, oryginał, świadomość wariantu) i nowoczesność interpretacyjną (umiejętność wykorzystania ram postkolonialnych, dekolonialnych, gender, narratologicznych).

Jeśli zbliżasz się do oddania pracy i chcesz mieć pewność, że cytaty z hiszpańskiego są poprawnie sformatowane, tytuły konsekwentnie zapisane, bibliografia hispanistyczna kompletna, a wariant językowy uwzględniony, zapraszam na dobrzenapisane.pl. Koretuję prace iberystyczne, sprawdzam ortografię hiszpańską i portugalską, zapis akcentów i tyldy, formatowanie cytatów, spójność konwencji bibliograficznej. Napisz, odpiszę w ciągu 24 godzin.

Dowiedz się więcej

• Paz, O. (1950). El laberinto de la soledad. Fondo de Cultura Económica
• Mignolo, W. (2000). Local Histories/Global Designs: Coloniality, Subaltern Knowledges, and Border Thinking. Princeton University Press
• Rico, F. (red.) (1998). Don Quijote de la Mancha (wydanie krytyczne). Cátedra
• Franco, J. (2002). The Decline and Fall of the Lettered City: Latin America in the Cold War. Harvard University Press
• Williamson, E. (1992). The Penguin History of Latin America. Penguin Books
• CORPES XXI, korpus hiszpańskiego współczesnego (RAE): https://www.rae.es/banco-de-datos/corpes-xxi
• Cervantes Virtual, biblioteka tekstów hispanistycznych: https://www.cervantesvirtual.com

Inne artykuły na blogu:
– Jak znaleźć literaturę do pracy dyplomowej
– Metodologia pracy magisterskiej, od czego zacząć
– Korekta pracy magisterskiej, co obejmuje i ile kosztuje

Natalia Witek-Dąbrowska

Redaktorka i korektorka z 20-letnim doświadczeniem

Specjalizuję się w korekcie prac naukowych i dyplomowych. Jeśli potrzebujesz pomocy z tekstem, napisz do mnie.