Jak napisać pracę magisterską z japonistyki

Japonistyka to kierunek, w którym praca magisterska musi udźwignąć trzy rzeczy naraz: analizę tekstu oryginalnego, znajomość kontekstu kulturowego i poprawność warsztatową w transkrypcji oraz cytatach. Komisja, w której zasiada dwóch japonistów po latach pracy z manyōshū i jeden specjalista od współczesnej kultury wizualnej, wychwyci każdy błąd w zapisie Hepburna i każdy fałszywy trop w interpretacji.

Maj to moment, w którym studenci japonistyki z UW, UJ, UAM i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika mają już rozdziały empiryczne i siedzą nad redakcją całości. Termin obrony, koniec czerwca albo początek lipca. Dwa rozdziały trzeba domknąć, bibliografię uporządkować, a transkrypcję ze znaków japońskich na alfabet łaciński przejrzeć od początku do końca.

Z mojego doświadczenia, prace japonistyczne mają trzy typowe problemy. Pierwszy: chwiejny zapis nazw własnych i terminów (raz Hepburn, raz Kunrei, raz fonetycznie po polsku). Drugi: cytaty z tekstów oryginalnych bez podania źródła wydania japońskiego, tylko z polskiego tłumaczenia. Trzeci: rozdział teoretyczny przeładowany Geertzem i Saidem, a samej Japonii w nim mało. Ten artykuł pomoże Ci tego uniknąć.

Wybór tematu i pytania badawcze

Japonistyka mieści w sobie kilka tradycji badawczych: literaturoznawstwo (od poezji waka po Murakamiego), językoznawstwo (gramatyka klasyczna, dialektologia, socjolingwistyka), historię (od okresu Heian po Meiji), religioznawstwo (sintō, buddyzm zen, nowe ruchy religijne), kulturę popularną (manga, anime, gry komputerowe), translatologię oraz studia nad współczesnym społeczeństwem. Wybór obszaru determinuje strukturę pracy.

Obszary, które najlepiej sprawdzają się w pracach magisterskich z japonistyki:

• Literatura klasyczna, analiza wybranego utworu z manyōshū, Genji monogatari, twórczości Bashō, Saikaku; interpretacja w odniesieniu do gatunku (waka, haiku, monogatari) i konwencji epoki
• Literatura współczesna, analiza twórczości autora (Murakami Haruki, Kawabata Yasunari, Oe Kenzaburō, Ogawa Yōko, Mishima Yukio); motyw przewodni w wybranym zbiorze utworów
• Translatologia japońsko-polska, porównanie kilku polskich tłumaczeń tego samego tekstu (np. Genji monogatari w przekładach Melanowicza, Mikołajewicza, Kotańskiego), analiza strategii translatorskich, problem przekładu honoryfików, on’yomi/kun’yomi w nazwach własnych
• System pisma japońskiego, historia kanji w danym okresie, reformy ortograficzne Meiji i powojenne (jōyō kanji), funkcja kana w tekstach klasycznych i współczesnych
• Kultura wizualna, manga jako tekst (analiza wybranego mangaki: Tezuka Osamu, Urasawa Naoki, Inio Asano), anime jako medium narracyjne (Studio Ghibli, Mamoru Hosoda), relacja obrazu i tekstu w czytaniu z prawej do lewej
• Językoznawstwo, analiza zjawiska gramatycznego (keigo, język grzecznościowy, partykuły wa/ga, system aspektu czasownikowego), korpus tekstów współczesnych (BCCWJ, Balanced Corpus of Contemporary Written Japanese)
• Studia kulturowe i społeczne, hikikomori, freeter, herbivore men, kultura kawaii, role płciowe w narracji medialnej, japońska transformacja powojenna w kategoriach Karatani Kōjina

Pytanie badawcze powinno być sformułowane precyzyjnie i wykonalne w jednym semestrze pracy nad tekstem oryginalnym. Nie: „Jak Murakami Haruki przedstawia samotność?”, ale: „W jaki sposób motyw zniknięcia (shōshitsu) jest konstruowany w trzech opowiadaniach Murakamiego Haruki ze zbioru Tōkyō kitanshū (2005), i jak strategia tłumacza Anny Zielińskiej-Elliott (przekład PIW 2010) wpływa na recepcję tego motywu w języku polskim?”

Jedno pytanie główne. Maksymalnie trzy hipotezy szczegółowe. Większy zakres to praca doktorska, nie magisterska.

Metodologia pracy magisterskiej z japonistyki

Metodologia w japonistyce zależy od wybranego nurtu, ale niezależnie od tematu, musi się pojawić wprost. Komisja oczekuje rozdziału metodologicznego, w którym opisujesz, na jakich tekstach pracujesz, w jakim wydaniu, jakim systemem transkrypcji się posługujesz i jakie ramy interpretacyjne stosujesz.

Praca z tekstem oryginalnym
Podajesz wydanie tekstu japońskiego (wydawnictwo, rok, redaktor naukowy), z którego cytujesz. Dla tekstów klasycznych standardem są wydania Iwanami Shoten (seria Shin Nihon koten bungaku taikei) lub Shōgakukan (seria Shinpen Nihon koten bungaku zenshū). Dla literatury współczesnej, pierwsze wydanie w danym wydawnictwie (Shinchōsha, Bungei Shunjū, Kawade Shobō Shinsha). Cytujesz po japońsku (w oryginale, w zapisie mieszanym kanji + kana) i obok podajesz transkrypcję Hepburna oraz tłumaczenie własne lub z istniejącego przekładu (z atrybucją tłumacza).

System transkrypcji
Standard akademicki w polskiej japonistyce: zmodyfikowany Hepburn (rōmaji). Zasady: długie samogłoski oznaczane makronem (Tōkyō, nie Tokyo), zachowanie różnicy między じ (ji) i ぢ (ji) zapisywane konsekwentnie, partykuła は zapisywana jako wa, partykuła を jako o. Jeden system w całej pracy. Jeśli cytujesz prace, w których stosowany jest inny system (Nihonshiki, Kunrei), w bibliografii zachowujesz oryginał, w tekście ujednolicasz do Hepburna.

Analiza literacka
Dla literatury klasycznej, analiza w odniesieniu do konwencji gatunkowych (kigo w haiku, makurakotoba w waka, kakekotoba, dwuznaczność). Dla literatury współczesnej, narratologia (skupienie narracyjne, ogniskowanie według Genette’a), analiza motywów, intertekstualność. Polski dyskurs literaturoznawczy: Mikołaj Melanowicz, Literatura japońska (PWN, 3 tomy), Wiesław Kotański. Anglojęzyczny: Donald Keene, Seeds in the Heart (1993); J. Thomas Rimer; Karatani Kōjin, Origins of Modern Japanese Literature (Duke University Press, 1993).

Analiza tłumaczenia
Jeśli porównujesz kilka przekładów, opisujesz: jakie wersje porównujesz (wydania z latami), wybierasz fragmenty kluczowe (5-8 fragmentów po 10-30 zdań), zestawiasz oryginał z tłumaczeniami w tabeli, analizujesz strategie tłumacza (egzotyzacja vs udomowienie, Venuti). Polski dyskurs translatologiczny: Anna Zalewska, Beata Kubiak Ho-Chi, Iwona Kordzińska-Nawrocka.

Analiza tekstów wizualnych (manga, anime)
Jeśli badasz mangę, opisujesz wydanie (japońskie tankōbon: wydawnictwo, rok, ile tomów), edycje polskie (Hanami, Waneko, Studio JG), analizujesz układ kadrów (komatsu, sekwencjonowanie kadrów po japońsku), kierunek czytania (z prawej do lewej), relacja obrazu i tekstu (fukidashi, dymki dialogowe, onomatopeje gitaigo). Dla anime, opisujesz wydanie (Blu-ray, dystrybutor), kadrowanie, montaż, ścieżkę dźwiękową, podział na sceny. Klasyka teoretyczna: Scott McCloud, Understanding Comics; Susan Napier, Anime from Akira to Howl’s Moving Castle.

Analiza materiału językoznawczego
Korpus tekstowy: BCCWJ (Balanced Corpus of Contemporary Written Japanese, NINJAL), Aozora Bunko (teksty literatury klasycznej i wczesnej współczesności w domenie publicznej), Chunagon (interfejs korpusów NINJAL). Opisujesz: rozmiar próbki tekstowej, kryteria doboru tekstów, narzędzia (MeCab dla tokenizacji, ChaSen dla analizy morfologicznej). Statystyki frekwencyjne dla badanych jednostek, testy korelacji jeśli porównujesz różne korpusy.

Pisownia nazwisk japońskich
Standard: w nazwiskach japońskich kolejność imię + nazwisko zachowujesz jak w oryginale (nazwisko przed imieniem), z wyjątkiem cytowań bibliograficznych w stylu anglojęzycznym, gdzie przyjmujesz konwencję wydawnictwa. Murakami Haruki, nie Haruki Murakami (chyba że tak figuruje w polskim wydaniu). Pisownia w bibliografii konsekwentna.

Struktura i rozdziały

Praca magisterska z japonistyki ma zwykle 70-100 stron. Standardowa struktura:

1. Wstęp, postawienie tematu, kontekst, dlaczego ten autor / utwór / zjawisko, pytanie badawcze, struktura pracy. Krótka nota o wybranym systemie transkrypcji i konwencji zapisu nazwisk. Max 5 stron.

2. Stan badań i ramy teoretyczne, przegląd literatury polskiej i obcojęzycznej (japońskiej i anglojęzycznej). Klasyczne pozycje dla danego obszaru. Pojęcia kluczowe (mono no aware, wabi-sabi, keigo, kotodama), zdefiniowane z odniesieniem do źródeł japońskich. 15-20 stron.

3. Kontekst historyczno-kulturowy, epoka, w której powstał badany tekst, lub kontekst społeczny badanego zjawiska. Dla literatury klasycznej, okres Heian, Kamakura, Edo, Meiji. Dla współczesności, kontekst powojenny, lata kryzysu (lost decade 1990-2000), Heisei i Reiwa. 10-15 stron.

4. Metodologia, szczegółowy opis: jakie teksty, w jakich wydaniach, jaki system transkrypcji, jakie ramy analizy. 5-10 stron.

5. Analiza materiału, rozdziały tematyczne, to serce pracy. Cytujesz fragmenty w oryginale, podajesz transkrypcję i tłumaczenie. Interpretujesz w odniesieniu do ram teoretycznych. 25-40 stron.

6. Dyskusja, co Twoje wnioski mówią w kontekście istniejących badań? Co potwierdzają, co problematyzują, co dodają? 5-10 stron.

7. Wnioski, odpowiedzi na pytania postawione we wstępie. Sugestie dalszych badań. 3-5 stron.

8. Bibliografia, minimum 50 pozycji, w tym minimum 15 w języku japońskim (z transkrypcją Hepburna w nawiasie kwadratowym). Sekcje: źródła pierwotne (wydania badanych tekstów), opracowania polskie, opracowania anglojęzyczne, opracowania japońskie. Standard: APA 7 lub MLA, sprawdzasz wymagania promotora.

Załączniki, wybrane fragmenty oryginałów (skany lub przepisy w japońskim systemie pisma), tabele porównawcze tłumaczeń, słowniczek pojęć japońskich (gdy stosujesz dużo specjalistycznej terminologii).

Najczęstsze błędy

• Niespójna transkrypcja, w połowie pracy Tokyo, w połowie Tōkyō. Albo raz Murakami Haruki, raz Haruki Murakami. Ujednolicasz przed oddaniem do korekty, to standardowy element edytorski
• Cytaty bez oryginału japońskiego, w pracy japonistycznej cytat z literatury japońskiej powinien być podany w trzech wersjach: oryginał (w zapisie mieszanym kanji + kana), transkrypcja Hepburna, tłumaczenie. Bez oryginału cytat traci wartość filologiczną
• Polski przekład jako jedyne źródło, opieranie analizy literackiej wyłącznie na polskim tłumaczeniu jest poważnym ograniczeniem. Komisja oczekuje, że pracujesz z tekstem japońskim, chociażby z fragmentami kluczowymi dla argumentacji
• Brak długości samogłosek, Tokyo zamiast Tōkyō, koan zamiast kōan, shogun zamiast shōgun. To nie jest detal, to standard transkrypcji akademickiej. Jōyō kanji, sengoku jidai, Meiji jidai, wszystkie z makronem
• Nadużycie pojęć egzotycznych bez definicji, wabi-sabi, mono no aware, ma, ki, to terminy często nadużywane bez precyzyjnej definicji. Każde pojęcie japońskie używane analitycznie musi być zdefiniowane z odniesieniem do źródła (Suzuki Daisetsu, Karatani, Donald Keene).
• Pomieszanie systemów pisma w cytatach, w jednym akapicie zapis w katakanie (タナカ), kilka linii niżej w hiraganie (たなか), jeszcze niżej w kanji (田中). Zachowujesz zapis oryginalny tekstu źródłowego, nie standaryzujesz na siłę
• Bibliografia bez japońskich pozycji, praca o Murakamim oparta wyłącznie na angielskich i polskich opracowaniach to luka warsztatowa. Komisja oczekuje wykorzystania literatury japonistycznej z Japonii (Karatani Kōjin, Komori Yōichi, Numano Mitsuyoshi).
• Anachroniczne tłumaczenia terminów, przeniesienie pojęcia europejskiego (np. „powieść” dla monogatari, „samuraj” dla bushi) bez problematyzacji. W japonistyce pojęcia tłumaczy się ostrożnie, z notą o problemie ekwiwalencji
• Brak konsultacji z wydaniem krytycznym, cytując fragment z manyōshū, opierasz się na popularnym wydaniu kieszonkowym, nie na Shinpen Nihon koten bungaku zenshū (Shōgakukan) z aparatem krytycznym. Komisja zauważa
• Powierzchowna analiza manga/anime, opis fabuły zamiast analizy. Jeśli badasz dzieło Mamoru Hosody, opisujesz montaż, ścieżkę dźwiękową, układ kadrów. Nie tylko „co się dzieje”, ale „jak się to dzieje”.

FAQ

Podsumowanie

Praca magisterska z japonistyki to test warsztatu: czy umiesz pracować z tekstem oryginalnym, czy znasz standardy transkrypcji, czy rozumiesz konteksty kulturowe na tyle, by interpretować, a nie tylko opisywać. Komisja japonistyczna ceni dwa: solidność filologiczną (oryginał, transkrypcja, bibliografia japońska) i odwagę interpretacyjną, która wynika z głębokiej znajomości materiału.

Jeśli zbliżasz się do oddania pracy i chcesz mieć pewność, że transkrypcja Hepburna jest spójna w całym tekście, zapis nazwisk japońskich konsekwentny, cytaty z oryginału poprawnie sformatowane, a bibliografia japońska właściwie ujęta, zapraszam na dobrzenapisane.pl. Koretuję prace japonistyczne, sprawdzam transkrypcję, długości samogłosek, zapis kanji, formatowanie cytatów, spójność konwencji w bibliografii. Napisz, odpiszę w ciągu 24 godzin.

Dowiedz się więcej

• Melanowicz, M. (2011-2012). Literatura japońska (3 tomy). Wydawnictwo Naukowe PWN
• Keene, D. (1993). Seeds in the Heart: Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century. Henry Holt and Company
• Karatani, K. (1993). Origins of Modern Japanese Literature. Duke University Press
• Seeley, C. (1991). A History of Writing in Japan. E.J. Brill
• Napier, S. (2005). Anime from Akira to Howl’s Moving Castle. Palgrave Macmillan
• Aozora Bunko, biblioteka tekstów klasycznych w domenie publicznej: https://www.aozora.gr.jp
• BCCWJ, korpus współczesnej japońszczyzny NINJAL: https://chunagon.ninjal.ac.jp

Inne artykuły na blogu:
– Jak znaleźć literaturę do pracy dyplomowej
– Metodologia pracy magisterskiej, od czego zacząć
– Korekta pracy magisterskiej, co obejmuje i ile kosztuje

Natalia Witek-Dąbrowska

Redaktorka i korektorka z 20-letnim doświadczeniem

Specjalizuję się w korekcie prac naukowych i dyplomowych. Jeśli potrzebujesz pomocy z tekstem, napisz do mnie.