Ilustracje, wykresy i fotografie w pracy magisterskiej muszą być opisane i zacytowane tak samo starannie jak tekst. Brak podpisu, błędne źródło lub pominięcie informacji o prawach autorskich to uchybienie formalne, które promotor lub recenzent na pewno zauważy. W tym artykule wyjaśniam, jak cytować każdy typ materiału wizualnego, w formacie APA 7, Chicago NB i przy polskich wytycznych wydziałowych.
Terminologia: rycina, rysunek, wykres, schemat, fotografia
Zanim zaczniesz numerować i opisywać, musisz wiedzieć, jak klasyfikować materiały wizualne. W pracach naukowych stosuje się różne konwencje, APA 7 używa uproszczonego podziału na Tables i Figures, polska tradycja akademicka bywa bardziej szczegółowa.
Najczęstsze typy i ich oznaczenia w podpisach:
- Rysunek (Rysunek 1.), ogólna kategoria dla wszystkiego, co nie jest tabelą: wykresy, fotografie, schematy, mapy, grafiki. W APA 7 to odpowiednik Figure.
- Tabela (Tabela 1.), zestawienie danych w wierszach i kolumnach; osobna numeracja, niezależna od rysunków
- Schemat, niektóre wydziały i promotorzy stosują osobną kategorię dla schematów organizacyjnych, diagramów przepływu itd. (Schemat 1.). Sprawdź konwencję wydziałową
- Wykres, część wydziałów oznacza wykresy osobno (Wykres 1.), odróżniając je od fotografii i rysunków koncepcyjnych. Jeśli twój wydział nie precyzuje, stosuj kategorię „Rysunek”.
- Fotografia, zazwyczaj mieści się w kategorii „Rysunek” lub jest opisywana jako Fot. 1.
Zasada praktyczna: jeśli regulamin wydziału nie narzuca szczegółowej klasyfikacji, stosuj dwie kategorie (Tabela i Rysunek), to najczystsze i zgodne z APA 7.
Kiedy musisz cytować ilustrację?
Obowiązek cytowania pojawia się zawsze, gdy materiał wizualny nie pochodzi z twoich własnych badań lub nie został przez ciebie stworzony od podstaw.
Zawsze cyt ujujesz:
– wykresy i ryciny z artykułów naukowych, książek, raportów
– fotografie ze stron internetowych, baz zdjęć, materiałów reklamowych
– mapy z geoportali, GUS, Eurostat
– infografiki z raportów badawczych lub instytucjonalnych
– schematy z innych prac naukowych
Nie cytujesz (ale zaznaczasz):
– wykresy wygenerowane przez ciebie na podstawie własnych danych, Źródło: opracowanie własne
– schematy narysowane przez ciebie do opisania modelu teoretycznego, Źródło: opracowanie własne na podstawie Kowalski (2021)
– fotografie zrobione przez ciebie w terenie lub podczas badań, Źródło: badanie własne, [data]
Format cytowania w APA 7
APA 7 (Publication Manual, 7th edition) to obecnie dominujący standard w polskich uczelniach nauk społecznych i humanistycznych. Reguły dla ilustracji są dokładne.
Tabela, format APA 7
Tytuł tabeli umieszczasz nad tabelą:
Tabela 1
Charakterystyka demograficzna uczestników badania (N = 120)
Pod tabelą, kursywą lub w oddzielnym akapicie, dodajesz notę:
Uwaga. Dane procentowe zaokrąglono do jednego miejsca po przecinku. Zaadaptowane z: Kowalski, J. (2021). Tytuł artykułu. Nazwa Czasopisma, 14(2), 45-67. https://doi.org/...
Jeśli reprodukujesz tabelę w całości (a nie tylko adaptujesz), dodajesz:
Copyright 2021 Wydawnictwo Naukowe XYZ. Przedruk za zgodą.
Rysunek (wykres, fotografia, schemat), format APA 7
Podpis umieszczasz pod rysunkiem:
Rysunek 1
Rozkład wyników skali wypalenia zawodowego w badanej grupie (N = 120)
Uwaga. Wyniki podano w skali 1-5. Na podstawie: Nowak, A. (2020). Tytuł. Wydawnictwo. s. 78. Copyright 2020 Wydawnictwo Akademickie. Przedruk za zgodą.
Dla rysunku z internetu:
Rysunek 2
Mapa rozmieszczenia szkół podstawowych w Polsce (2023)
Uwaga. Z: Główny Urząd Statystyczny. (2023). Tytuł raportu. https://stat.gov.pl/...
Wyślij fragment tekstu, bezpłatną wycenę otrzymasz w 24 h. Poprawki bez limitu w cenie usługi.
Format cytowania w Chicago NB (Notes-Bibliography)
Chicago NB jest stosowany głównie w naukach humanistycznych: historii, filologii, filozofii, kulturoznawstwie.
W systemie Chicago podpis pod ilustracją zawiera numer i tytuł, a źródło pojawia się w przypisie dolnym:
Rysunek 1. Mapa Krakowa z 1895 roku.
Przypis dolny (pod stroną, z pełnym opisem bibliograficznym):
¹ Karol Kowalski, Atlas Historyczny Polski (Kraków: Wydawnictwo Historyczne, 1895), s. 45.
Lub w uproszczonej formie w podpisie:
Rysunek 1. Mapa Krakowa z 1895 roku. Źródło: Kowalski 1895, s. 45.
Jak cytować zdjęcia z internetu
Fotografie z internetu to materiał, przy którym studenci popełniają najwięcej błędów. Format w APA 7:
Autor/Fotograf, I. (rok). Tytuł lub opis zdjęcia [Fotografia]. Nazwa strony / serwisu. URL
Przykład dla zdjęcia z serwisu Unsplash:
Rysunek 3
Budynek biblioteki miejskiej
Uwaga. Z: Müller, J. (2022). Public library exterior [Fotografia]. Unsplash. https://unsplash.com/photos/abc123
Przykład dla zdjęcia bez autora (wiele serwisów nie podaje autora):
Uwaga. Z: [Bez autora]. (2022). Opis zdjęcia [Fotografia]. Nazwa serwisu. https://...
Jeśli rok jest nieznany, piszesz: (b.d.) (bez daty) lub (n.d.) w angielskiej wersji.
Prawa autorskie a cytowanie ilustracji w pracy naukowej
To temat, który wielu studentów ignoruje, i niepotrzebnie. Zrozumienie podstaw prawa autorskiego pozwala uniknąć zarówno naruszeń, jak i niepotrzebnego unikania ilustracji.
Dozwolony użytek w pracach naukowych, art. 27 polskiej Ustawy o prawie autorskim (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 z późn. zm.) zezwala na korzystanie z opublikowanych dzieł w celach naukowych lub dydaktycznych, pod warunkiem podania źródła i autora. To oznacza, że możesz reprodukować rysunek z artykułu naukowego do pracy magisterskiej, jeśli prawidłowo go zacytujesz, nie potrzebujesz osobnego zezwolenia wydawcy.
Czego nie możesz robić:
– Reprodukować zdjęć objętych płatną licencją (Getty Images, Shutterstock, Adobe Stock) bez zakupu odpowiedniej licencji, dozwolony użytek nie obejmuje fotografii licencjonowanych komercyjnie
– Usuwać znaku wodnego i udawać, że zdjęcie jest wolne
– Podawać fałszywego źródła lub nie podawać żadnego
Wolne zasoby (Creative Commons i domeny publicznej):
– Unsplash, Pixabay, Pexels, licencje CC0 lub własne licencje wolne od opłat; podaj źródło i autora, choć licencja go nie wymaga, to dobra praktyka akademicka
– Wikimedia Commons, sprawdź licencję każdego pliku osobno (CC BY, CC BY-SA, CC0, Public Domain Mark); każda ma inne wymagania dotyczące atrybucji
– Materiały GUS, NIK, UE, rządowe, zazwyczaj w domenie publicznej lub na wolnej licencji; zawsze podaj źródło
Dzieła w domenie publicznej (twórca zmarł ponad 70 lat temu), możesz reprodukować swobodnie, ale nadal powinieneś podać źródło reprodukcji (np. skan z konkretnego muzeum lub bazy danych).
Jak numerować ilustracje i tabele w pracy
Dwa akceptowane systemy:
Numeracja ciągła przez całą pracę, Rysunek 1, Rysunek 2, …, Rysunek 18; Tabela 1, Tabela 2, …, Tabela 12. Prostsza, lepsza dla krótszych prac.
Numeracja per rozdział, Rysunek 2.1 (pierwszy rysunek w rozdziale 2), Rysunek 3.4 (czwarty rysunek w rozdziale 3). Lepsza dla prac z wieloma rozdziałami i wieloma ilustracjami w każdym.
Niezależnie od systemu:
– Tabele i rysunki mają osobne, niezależne serie numeracji
– Spis tabel i spis rysunków na końcu pracy zawierają pełne podpisy i numery stron
– W tekście odwołujesz się do ilustracji numerem, nie zaimkiem: „jak pokazano na Rysunku 3″ (nie: „jak pokazano powyżej”)
Zestawienie formatów cytowania ilustracji według systemu
| System cytowań | Pozycja podpisu | Format źródła | Przykład skrócony |
|---|---|---|---|
| APA 7 | Pod rysunkiem (Nota); nad tabelą (tytuł) | Uwaga. Na podstawie: Autor (rok). Tytuł. s. X | Uwaga. Z: Kowalski (2021). s. 45. |
| Chicago NB | Pod ilustracją lub w przypisie dolnym | Pełna nota bibliograficzna w przypisie | ¹ Kowalski, Atlas, 45. |
| Vancouver (nauki med.) | Pod rysunkiem | [Numer]. Autor i in. (rok). Skrócona forma | [3] Kowalski et al. 2021. |
| Styl MLA | Pod rysunkiem | Źródło: Kowalski, s. 45. | Źródło: Kowalski 45 |
Typy ilustracji, podpis i źródło na przykładach
| Typ ilustracji | Przykładowy podpis i źródło (APA 7) |
|---|---|
| Wykres z artykułu | Rysunek 2. Zmiany poziomu satysfakcji zawodowej w latach 2018-2022. Uwaga. Zaadaptowane z: Nowak, A. (2022). Tytuł artykułu. Psych. Polska, 15(1), 34-56. |
| Fotografia z Unsplash | Rysunek 5. Sala biblioteczna. Uwaga. Z: Müller, J. (2021). Library reading room [Fotografia]. Unsplash. https://unsplash.com/… |
| Mapa z GUS | Rysunek 7. Rozmieszczenie placówek edukacyjnych w woj. mazowieckim. Uwaga. Z: GUS (2023). Oświata i wychowanie. https://stat.gov.pl/… |
| Schemat, opracowanie własne | Schemat 1. Model relacji między zmiennymi badania. Uwaga. Opracowanie własne. |
| Wykres, dane własne | Rysunek 4. Histogram wyników kwestionariusza MBI w badanej grupie. Uwaga. Opracowanie własne na podstawie danych zebranych w 2024 r. |
FAQ, najczęściej zadawane pytania
Czy muszę pytać wydawcę o zgodę na reprodukcję rysunku z artykułu?
Do pracy magisterskiej zazwyczaj nie, chroni cię art. 27 Ustawy o prawie autorskim (dozwolony użytek w celach naukowych). Wystarczy podać pełne źródło. Gdybyś chciał opublikować pracę lub jej fragment, wtedy zgoda wydawcy bywa wymagana, ale pracy dyplomowej to nie dotyczy.
Jak opisać wykres, który sam stworzyłem w Excelu na podstawie danych z GUS?
Pod wykresem wpisujesz: Uwaga. Opracowanie własne na podstawie: GUS (2023). Tytuł raportu. https://… Dane są cudze, wizualizacja twoja, obydwa fakty muszą być widoczne.
Co zrobić ze zdjęciem znalezionym w Google Graphics?
Google Grafika to wyszukiwarka, nie źródło, nie cytuj „Google” jako autora. Wejdź na stronę źródłową, ustal autora, rok i oryginalny URL, sprawdź licencję. Jeśli nie możesz ustalić, czy zdjęcie jest wolne do użytku, nie używaj go.
Czy spis rysunków i spis tabel są obowiązkowe?
W większości regulaminów, tak, jeśli praca zawiera więcej niż 3-5 rysunków lub tabel. Spis umieszczasz po bibliografii, przed aneksami lub na końcu pracy. Jeśli masz tylko 1-2 tabele, większość promotorów nie wymaga oddzielnego spisu.
Jak numerować rysunki, jeśli jeden rozdział ma ich 12?
Stosuj numerację per rozdział: Rysunek 3.1, 3.2, …, 3.12. Ciągła numeracja (Rysunek 24) jest w takim przypadku trudna w nawigacji. Sprawdź preferencję promotora, to decyzja redakcyjna, nie formalna.
Masz w pracy tabele i rysunki, ale nie jesteś pewien, czy podpisy i źródła są sformułowane poprawnie językowo i formalnie? Zlec korektę na dobrzenapisane.pl, wycena gotowa w 24 godziny. Sprawdzamy nie tylko język, ale też spójność formatu cytowań przez całą pracę.
