Korekta pracy magisterskiej z biologii, specyfika i zasady

Praca magisterska z biologii to nie jest zwykła korekta.

Mówię to wprost, bo kilka razy w roku trafia do mnie klient, który zamawia „korektę magisterki z bio” i spodziewa się tego samego, co przy humanistyce, sprawdzenia przecinków, wyrównania bibliografii, ujednolicenia czcionki. I owszem, to też robię. Ale praca z zakresu biologii, biochemii, mikrobiologii czy ekologii ma swoją warstwę terminologiczną i formalną, której nie ma żadna inna dyscyplina.

Nomenklatura łacińska. Jednostki SI i ich zapis. Accession numbers z baz danych. Opisy metodyki laboratoryjnej. Zapis taksonomiczny. To są rzeczy, które w pracy biologicznej są albo dobrze, albo źle, nie ma „mniej więcej dobrze”.

W tym artykule piszę o tym szczegółowo.

Nomenklatura łacińska gatunków, kursywa, autorzy, taksonomia

To jest najczęstszy błąd w pracach biologicznych. I jeden z nielicznych, który recenzent zewnętrzny wyłapie bez mrugnięcia okiem.

Zasada pierwsza: kursywa

Nazwy gatunków (binomial nomenclature) piszemy zawsze kursywą. Bez wyjątków.

• Poprawnie: Escherichia coli, Homo sapiens, Pinus sylvestris
• Niepoprawnie: Escherichia coli, ESCHERICHIA COLI, „Escherichia coli”

Dotyczy to też nazw rodzajowych używanych samodzielnie: Bacillus sp., Salmonella spp.

Skróty, rodzaj po raz pierwszy piszemy pełną nazwą (Escherichia coli), potem skracamy: E. coli. Skrót musi być jednoznaczny w obrębie pracy, jeśli masz dwa rodzaje na literę E, nie skracaj żadnego z nich.

Zasada druga: wielkie i małe litery

• Rodzaj (genus): wielka litera, Bacillus
• Gatunek (species): mała litera, Bacillus subtilis
• Rodzina, rząd, gromada (taksony wyższe): wielka litera, prosto, Enterobacteriaceae, Rodentia
• Polskie nazwy gatunków: małe litery, prosto, bóbr europejski, lipa drobnolistna

Zasada trzecia: autorzy gatunków i rok

W pracach systematycznych i taksonomicznych po nazwie gatunku podaje się autora opisującego gatunek i rok:
– Pinus sylvestris L., L. = Linneusz
– Homo sapiens Linnaeus, 1758

W pracy magisterskiej z zakresu ekologii, genetyki populacyjnej lub systematyki ten element jest obowiązkowy. W pracach z mikrobiologii czy biochemii, gdzie gatunek pełni rolę „materiału badawczego”, a nie jest przedmiotem badań taksonomicznych, można go pominąć.

Jak sprawdzić prawidłową nazwę autora? Bazy NCBI Taxonomy (taxonomy.ncbi.nlm.nih.gov) i ITIS (itis.gov) są aktualizowane i zawierają zweryfikowane nazwy synonimiczne.

Zasada czwarta: nazwy synonimiczne

Taksonomia zmienia się, gatunki są przeklasyfikowywane, nazwy ulegają rewizji. Jeśli korzystasz z literatury starszej niż 5-10 lat, sprawdź aktualność nazw. Szczególnie w bakteriologii, gdzie zmiany klasyfikacyjne są częste.

Przykład: dawna Pseudomonas saccharophilia jest dziś Herbaspirillum saccharophi lum (zmiana rodzaju). Stara nazwa jest synonimem, możesz ją przytoczyć jako taką, ale praca powinna używać aktualnej nazwy.

Zapis jednostek SI, gdzie najczęściej są błędy

To drugi obszar, w którym prace biologiczne mają systematyczne problemy.

Problem z µ (mikro)

Symbol mikro (µ) jest często zastępowany przez „u”, bo keyboard shortcut na µ nie jest oczywisty. Efekt: „ug/mL” zamiast „µg/mL”. To błąd formalny.

W MS Word: wstawiasz symbol → inne symbole → podzbiór „Litery rozszerzone greckie” → µ. Albo Alt+0181 (Windows). Warto zapisać jako AutoCorrect: „ug” → „µg”.

Spacje między liczbą a jednostką

Poprawnie: 15 µg/mL, 37 °C, 10 mM, pH 7.4
Niepoprawnie: 15µg/mL, 37°C, 10mM, pH7.4

Wyjątek: znaki procentu i stopnia Celsjusza, w zależności od stylu. ISO 80000-1 zaleca spację: 37 °C. Ale wiele czasopism naukowych i uczelni stosuje 37°C bez spacji. Sprawdź wymagania promotora lub wydziału.

Myślnik czy ukośnik w jednostkach złożonych

mg/kg, ukośnik jest dopuszczalny w zapisie skróconymi jednostkami
mg · kg⁻¹, forma z wykładnikami i kropką jest preferowana w publikacjach naukowych

Dla pracy magisterskiej: wybierz jeden zapis i stosuj go konsekwentnie.

Tabela najczęstszych błędów w jednostkach

Cytowanie baz danych sekwencji, NCBI, GenBank, accession numbers

To jest obszar, który jest ignorowany przez większość podręczników pisania prac naukowych, a jest kluczowy dla prac z zakresu biologii molekularnej, genetyki i mikrobiologii.

Accession number, co to jest i jak cytować

Accession number (numer akcesji) to unikalny identyfikator sekwencji lub zasobu w bazie danych. Musi być podany w pracy, jeśli korzystasz z sekwencji z bazy lub jeśli depositujesz własne.

Format cytowania zależy od bazy:

GenBank / NCBI:
Sekwencję cytujemy podając: numer akcesji, wersję, datę dostępu.
Przykład: NC_000913.3 (dostęp: 2024-03-15)

Lub w bibliografii:
NCBI Reference Sequence: NC_000913.3 [Escherichia coli str. K-12 substr. MG1655 chromosome]. National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/NC_000913.3 (dostęp: 15.03.2024).

UniProt:
P0AEE5 · FTSH_ECOLI. FtsH protease. Escherichia coli (K12). UniProtKB. https://www.uniprot.org/uniprot/P0AEE5 (dostęp: 15.03.2024).

PDB (Protein Data Bank):
7O5B. Crystal structure of… RCSB Protein Data Bank. https://www.rcsb.org/structure/7O5B (dostęp: 15.03.2024).

Deponowanie własnych sekwencji

Jeśli w ramach pracy magisterskiej sekwencjonowałeś DNA i uzyskałeś nowe sekwencje, powinieneś zdeponować je w GenBank przed obroną (lub w trakcie procedury recenzji). Praca powinna zawierać accession numbers dla Twoich sekwencji.

Nie dotyczy to prac, które korzystają wyłącznie z sekwencji referencyjnych bez generowania nowych danych.

Opisy metodyki laboratoryjnej, jak dobrze, jak nie

Metodyka w pracy biologicznej to najtrudniejsza sekcja pod względem stylistycznym. Jest między dwoma skrajnościami:

Za mało szczegółów: „Bakterie hodowano w standardowych warunkach.”, Co znaczy standardowych? W czym? W jakiej temperaturze? Jak długo?

Za dużo szczegółów: „Pobrano 2 mL hodowli za pomocą pipety automatycznej Eppendorf Research Plus o pojemności 0,1-2,5 mL, ustawionej na 2000 µL, tip typ EP-T-100-200-ES-L, następnie przeniesiono do probówki Eppendorf 2 mL, nr katalogowy 0030 120.094…”, To jest instrukcja obsługi, nie metodyka naukowa.

Jak pisać metodykę poprawnie

Metodyka powinna pozwolić innemu badaczowi na powtórzenie eksperymentu. Nie na kupienie dokładnie tych samych pipetek.

Podaj:
– Gatunek i szczep (z accession number lub źródłem)
– Podłoże (nazwa, skład jeśli niestandardowe, pH, temperatura inkubacji)
– Czas hodowli, warunki tlenowe / beztlenowe
– Metodę ekstrakcji DNA/RNA/białka (nazwa metody lub kit z nazwą i producentem)
– Parametry PCR: primer sequences (lub accession number), temperatura annealingu, cykle
– Warunki elektroforezy: stężenie żelu, napięcie, czas, bufor
– Metodę analizy statystycznej

Nie musisz podawać:
– Numeru katalogowego każdego odczynnika (chyba że promotor/wydział tego wymaga)
– Marki każdej probówki
– Każdego ruchu pipetą

Czas gramatyczny w metodyce

W polskim stylu naukowym metodykę piszemy zazwyczaj w czasie przeszłym, stronie biernej:

• „Hodowlę inkubowano w temperaturze 37 °C przez 24 h.”
• „DNA wyizolowano metodą CTAB z modyfikacją [autor, rok].”
• „Produkty PCR rozdzielono elektroforetycznie na 1,5% żelu agarozowym.”

Nie: „Inkubuję hodowlę” ani „Hodowla jest inkubowana”, to czas teraźniejszy, który nie pasuje do opisu eksperymentu już przeprowadzonego.

Styl pisania o wynikach w naukach przyrodniczych

Wyniki w biologii mają specyficzny format. Kilka zasad:

Czas przeszły. „Wyniki wykazały”, „zaobserwowano”, „stężenie wyniosło”. Nie czas teraźniejszy: „wyniki wskazują, że poziom X jest wyższy”, to interpretacja, nie opis wyniku.

Strona bierna lub bezosobowa. „Zaobserwowano”, „stwierdzono”, „wykazano”, nie „obserwowałem”, nie „zauważyłam”.

Liczby i statystyki. Podaj wartości liczbowe z miarami rozrzutu: „średnie stężenie wyniosło 4,2 ± 0,3 µg/mL (n = 6)”. Nie „stężenie było wysokie”.

Odwołania do rycin i tabel. W tekście: „jak pokazano na rycinie 3” lub „tabela 4 przedstawia”. W nawiasie: (rycina 3) lub (tab. 4). Wybierz jeden format i stosuj konsekwentnie.

Rycina vs rysunek vs wykres. W naukach przyrodniczych używamy „ryciny” (Ryc. 1), nie „rysunku” ani „wykresu”. Rysunek to rycina schematyczna, wykres to rycina z danymi liczbowymi, ale nie odróżniamy ich w numeracji. Wszystko to „Rycina 1, 2, 3…”. Tabele mają osobną numerację.

Typowe błędy, lista z biologii

Oto błędy, które widzę najczęściej w pracach biologicznych. Nie gramatyczne, formalne:

Błędy w nomenklaturze:
– Brak kursywy przy nazwie gatunku
– Wielka litera przy nazwie gatunku (Mus Musculus zamiast Mus musculus)
– Mała litera przy nazwie rodzaju (mus musculus zamiast Mus musculus)
– Brak skrócenia rodzaju po pierwszym użyciu (ciągłe pisanie pełnej nazwy)

Błędy w jednostkach:
– u zamiast µ
– rpm zamiast × g
– mg/L i mg/ml w tym samym artykule, niespójność wielkości liter (mL to standard SI)
– Brak spacji między liczbą a jednostką

Błędy w bibliografii:
– Brak daty dostępu przy cytowaniu baz danych online
– Brak numeru akcesji przy sekwencjach
– Nazwy programów bioinformatycznych bez wersji (BLAST, MEGA, CLUSTAL, podaj wersję)

Błędy stylistyczne:
– Czas teraźniejszy w opisie metodyki
– „Obserwacje wykonywałam” zamiast „obserwacje wykonano”
– Opis wyników bez wartości liczbowych
– Brak informacji o próbie (n = ?)

Wymagania uczelni, co sprawdzają wydziały biologii

Różne uczelnie mają różne wymagania formalne. Kilka, które wiem z doświadczenia pracy z klientami:

UJ (Wydział Biologii): zazwyczaj styl Vancouver lub własny styl wydziałowy. Wymagana spójność nomenklatury zgodna z aktualnymi klasyfikacjami NCBI Taxonomy. Metodyka wymagana ze szczegółami pozwalającymi na replikację.

UW (Wydział Biologii): podobnie. Często APA 7 dla prac na pograniczu biologii i psychologii (np. neuronauka).

UAM (Wydział Biologii): zazwyczaj własny styl cytowania, bliski Vancouver. Wyraźne wymagania dotyczące zapisu nazw gatunków i taksonomii.

Moja rada: pobierz ze strony wydziału aktualny „Regulamin pisania prac dyplomowych” lub jego odpowiednik. Jeśli go nie ma, zapytaj sekretariat. Wymagania formalne są ważniejsze niż ogólne zasady akademickie.

Co sprawdza korektor, a czego nie sprawdza

To ważne, żebyś wiedział, czego oczekujesz od korekty.

Korektor sprawdza:
– Poprawność gramatyczną i ortograficzną (także w terminach łacińskich)
– Kursywę przy nazwach gatunków
– Spójność zapisu jednostek SI
– Numerację rycin i tabel oraz odwołania do nich w tekście
– Spójność terminologiczną (czy ten sam termin używany jest konsekwentnie)
– Strukturę bibliografii (kompletność, format, spójność)
– Cytowania, czy każde twierdzenie ma cytowanie, czy cytowania są w przyjętym formacie
– Styl akademicki (czas gramatyczny, tryb bezosobowy, obiektywność)

Korektor NIE sprawdza:
– Poprawności merytorycznej metodyki, nie wiem, czy Twoja procedura izolacji DNA jest właściwa. To rola promotora.
– Poprawności statystycznej, nie oceniam, czy zastosowałeś właściwy test. Sprawdzam, czy wynik testu jest zapisany poprawnie.
– Aktualności klasyfikacji taksonomicznej, mogę zaznaczyć, że nazwa różni się od podanej w literaturze, ale decyzję podejmuje autor.
– Poprawności naukowej tez, nie weryfikuję, czy Twoja hipoteza jest dobrze sformułowana metodologicznie.

To jest ważne. Korekta języka i korekta merytoryczna to dwie różne usługi. Korektor robi pierwszą. Promotor odpowiada za drugą.

Jeśli szukasz korekty dla swojej pracy magisterskiej z biologii lub nauk przyrodniczych, napisz do mnie przez formularz na stronie korekty pracy magisterskiej. Wyślij próbkę (jeden rozdział, najlepiej metodykę), wycenię w 24 h.

Czas realizacji korekty pracy biologicznej

Praca biologiczna zazwyczaj trwa dłużej niż humanistyczna o podobnej objętości. Powód: sprawdzenie każdej nazwy łacińskiej, każdej jednostki i każdego accession number to dodatkowe godziny pracy.

Orientacyjnie:
– 60 stron, korekta językowa + nomenklatura: 7-10 dni
– 80 stron, korekta pełna + bibliografia: 10-12 dni
– 100+ stron, pełna redakcja naukowa z nomenklaturą i bazami: 14-18 dni

Ekspres (4 dni) jest możliwy dla prac do 60 stron, przy dobrej jakości języka. Dla prac empirycznych z rozbudowaną metodyką i tabelami danych, trudno utrzymać ekspres bez ryzyka pominięcia błędów formalnych.

Najczęściej zadawane pytania

Przeczytaj też

• Korekta pracy magisterskiej, co obejmuje i ile kosztuje
• Jak pisać pracę magisterską, od tematu do obrony
• Metodologia pracy magisterskiej, przewodnik

Literatura

International System of Units (SI). (2019). The International System of Units (SI) (9th ed.). Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). https://www.bipm.org/utils/common/pdf/si-brochure/SI-Brochure-9.pdf

Kumar, S., Stecher, G., Li, M., Knyaz, C., & Tamura, K. (2018). MEGA X: Molecular evolutionary genetics analysis across computing platforms. Molecular Biology and Evolution, 35(6), 1547-1549. https://doi.org/10.1093/molbev/msy096

Schindelin, J., Rueden, C. T., Hiner, M. C., & Eliceiri, K. W. (2015). The ImageJ ecosystem: An open platform for biomedical image analysis. Molecular Reproduction and Development, 82(7-8), 518-529.

Szczepaniak, J. (2019). Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej.

Turnpenny, P. D., & Ellard, S. (2017). Genetyka Emery’ego, kliniczna i medyczna (wyd. pol.). Edra Urban & Partner.

Natalia Witek-Dąbrowska

Redaktorka i korektorka z 20-letnim doświadczeniem

Specjalizuję się w korekcie prac naukowych i dyplomowych. Jeśli potrzebujesz pomocy z tekstem, napisz do mnie.