APA 7 (Publication Manual of the American Psychological Association, 7. wydanie) zawiera dedykowany rozdział dotyczący cytowania materiałów prawnych, ale wielu studentów piszących prace z kryminologii, psychologii prawa czy polityk publicznych nigdy tego rozdziału nie otwiera. Efekt: arbitralnie łączone formaty przypisowe z formatem APA, błędy w cytatach parentetycznych dla aktów prawnych i bibliografie, w których ustawy traktowane są jak artykuły naukowe. Ten artykuł eliminuje te problemy.
Kiedy APA w naukach prawnych, i kiedy nie
Zanim zaczniesz stosować APA do cytowania prawa, upewnij się, że to właściwy format dla twojej pracy.
APA stosujesz w pracach z dyscyplin, które używają APA jako standardu, a których przedmiotem jest prawo lub regulacje:
– psychologia prawa (forensic psychology, victimology)
– kryminologia i nauki o bezpieczeństwie
– polityki publiczne (public policy)
– nauki o administracji i zarządzaniu publicznym
– socjologia prawa (jeśli promotor wymaga APA)
– pedagogika i praca socjalna, gdy odwołujesz się do ustaw regulujących te dziedziny
APA nie stosujesz w pracach pisanych na wydziałach prawa. Tam obowiązuje polska tradycja przypisów dolnych lub (przy pracach anglojęzycznych) OSCOLA. Stosowanie APA na wydziale prawa bez wyraźnej zgody promotora jest błędem formalnym.
Jeśli masz wątpliwości, zapytaj promotora. APA vs. styl tradycyjny to decyzja dyscyplinarna, nie estetyczna.
Podstawowa logika cytowania prawnego w APA 7
APA 7 opiera się na systemie autorsko-datowym (author-date) w tekście i pełnym opisie w liście referencyjnej. Dla materiałów prawnych reguły są inne niż dla publikacji naukowych, bo:
- Akty prawne nie mają autora osobowego, autorem jest instytucja lub organ stanowiący prawo
- Data uchwalenia ustawy nie jest tym samym co data wydania książki
- Wyroki sądowe mają sygnaturę, nie tytuł
- W tekście cytuje się artykuł, a nie stronę
APA 7 adaptuje system do tych różnic, opierając się m.in. na ALWD Guide to Legal Citation i Bluebook (formaty anglosaskie), ale podaje też wskazówki dla źródeł spoza USA, w tym aktów prawnych z innych krajów.
Cytowanie ustaw polskich w APA 7
Format w bibliografii (liście referencyjnej)
Pełny tytuł aktu prawnego z dnia DD MM RRRR r. [skrócona nazwa, jeśli istnieje], Dz.U. RRRR poz. ZZZ. Adres URL (jeśli dostępny online)
Przykład:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.
Przykład po 2012 r. (zmiana formatu Dz.U.):
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, Dz.U. 2018 poz. 1000.
Cytowanie w tekście
Jeśli cytujemy konkretny artykuł, paragraf lub punkt:
Zgodnie z art. 415 Kodeksu cywilnego (Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93) kto wyrządził szkodę…
Przy kolejnym cytowaniu możesz używać skrótu ustalonego przy pierwszym cytowaniu:
…w rozumieniu k.c. (Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.)
Skrót musi być wcześniej zdefiniowany: „Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny [dalej: k.c.]”.
Wyślij fragment tekstu, bezpłatną wycenę otrzymasz w 24 h. Poprawki bez limitu w cenie usługi.
Cytowanie rozporządzeń
Format w bibliografii:
Rozporządzenie [organ wydający] z dnia DD MM RRRR r. w sprawie [tytuł], Dz.U. RRRR poz. ZZZ.
Przykład:
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej [...], Dz.U. 2017 poz. 356.
W tekście:
Według Rozporządzenia MEN (2017, § 3) program nauczania…
Cytowanie dyrektyw Unii Europejskiej
Format w bibliografii
Dyrektywa [instytucja] [rok]/[numer]/[UE lub WE] z dnia DD MM RRRR r. [tytuł], Dz.Urz. UE L [numer]/[strona].
Przykład:
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/680/UE z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości [...], Dz.Urz. UE L 119/89.
W tekście (cytat parentetyczny):
Zgodnie z art. 5 dyrektywy (Dyrektywa PE i Rady 2016/680/UE, 2016) dane osobowe muszą być…
Uwaga: używasz roku z tytułu dyrektywy, nie roku publikacji w Dz.Urz. UE (zazwyczaj są tożsame, ale przy sprostowaniach mogą się różnić).
Cytowanie wyroków sądowych
Wyroki Sądu Najwyższego (SN)
Format w bibliografii:
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia DD MM RRRR r., sygn. akt XX/YY. [Baza prawna, np. LEX nr XXXXXX lub OSNC RRRR/nr/poz.]
Przykład:
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt V CSK 345/20. LEX nr 3174689.
W tekście:
…jak wskazał Sąd Najwyższy (Wyrok SN, 2021, sygn. V CSK 345/20)…
Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA)
Format analogiczny:
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia DD MM RRRR r., sygn. akt XX OSK YY/RR. CBOSA.
W tekście:
…orzeczenie NSA (Wyrok NSA, 2020, sygn. II OSK 123/19)…
Wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia DD MM RRRR r. w sprawie C-XX/YY, [Strony]. ECLI:EU:C:RRRR:NNN.
Przykład:
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie C-131/12, Google Spain SL i Google Inc. przeciwko Agencia Española de Protección de Datos (AEPD) i Mario Costeja González. ECLI:EU:C:2014:317.
W tekście:
…zasada „prawa do bycia zapomnianym” (Wyrok TSUE, 2014, C-131/12)…
Wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC)
Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia DD MM RRRR r. w sprawie [Strony] przeciwko [Państwo], skarga nr XXXXX/XX. ECLI:CE:ECHR:RRRR:MMDDXXX.
Przykład:
Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie Von Hannover przeciwko Niemcy, skarga nr 59320/00. ECLI:CE:ECHR:2004:0624JUD005932000.
W tekście:
…naruszenie prawa do prywatności (Wyrok ETPC, 2004, Von Hannover p. Niemcy)…
Cytowanie traktatów i konwencji
Traktat Unii Europejskiej
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej [TFUE], Dz.Urz. UE C 326/47 (2012).
W tekście:
Zgodnie z art. 101 TFUE (Traktat o Funkcjonowaniu UE, 2012)…
Konwencje i umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm.
W tekście:
…ochrona wynikająca z art. 8 Konwencji (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, 1950/1993)…
Uwaga: w nawiasie parentetycznym używasz roku sporządzenia / roku ratyfikacji przez Polskę, oddzielonych ukośnikiem, tak jak przy przekładach.
Jak zapisywać Dz.U. i M.P. w bibliografii
Dziennik Ustaw (Dz.U.)
Przed 2012 rokiem: Dz.U. RRRR nr XX poz. YY
Po 2012 roku: Dz.U. RRRR poz. YY (zniesiono numerację roczną)
Jeśli tekst jest jednolity: Dz.U. RRRR poz. YY (tekst jednolity) lub w skrócie t.j. Dz.U. RRRR poz. YY
Aktualny tekst jednolity znajdziesz w systemie ISAP (sejm.gov.pl).
Monitor Polski (M.P.)
Format analogiczny do Dz.U.:
Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r., Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, M.P. 2012 poz. 32 ze zm.
Dziennik Urzędowy UE (Dz.Urz. UE)
Dz.Urz. UE L [numer]/[strona początku], seria L (legislacja)
Dz.Urz. UE C [numer]/[strona], seria C (komunikaty i informacje)
Tabela 1: Formaty cytowania różnych aktów prawnych w APA 7
| Rodzaj aktu | Format w bibliografii | Cytat parentetyczny w tekście |
|---|---|---|
| Ustawa polska (po 2012) | Ustawa z dnia DD MM RRRR r., [tytuł], Dz.U. RRRR poz. ZZZ. | (Ustawa z dnia…, RRRR, art. X) |
| Ustawa polska (przed 2012) | Ustawa z dnia DD MM RRRR r., [tytuł], Dz.U. RRRR nr XX poz. YY ze zm. | (Ustawa z dnia…, RRRR) |
| Rozporządzenie | Rozporządzenie [organ] z dnia…, Dz.U. RRRR poz. ZZZ. | (Rozporządzenie [organ skrót], RRRR, § X) |
| Dyrektywa UE | Dyrektywa [inst.] RRRR/NNN/UE z dnia…, Dz.Urz. UE L NNN/SS. | (Dyrektywa PE i Rady RRRR/NNN/UE, RRRR, art. X) |
| Wyrok SN | Wyrok SN z dnia…, sygn. akt XX/YY. LEX nr XXXXXX. | (Wyrok SN, RRRR, sygn. XX/YY) |
| Wyrok NSA | Wyrok NSA z dnia…, sygn. akt XX OSK YY/RR. CBOSA. | (Wyrok NSA, RRRR, sygn. XX/YY) |
| Wyrok TSUE | Wyrok TSUE z dnia… w sprawie C-XX/YY, [Strony]. ECLI:EU:C:RRRR:NNN. | (Wyrok TSUE, RRRR, C-XX/YY) |
| Wyrok ETPC | Wyrok ETPC z dnia… w sprawie [Strony], skarga nr XXXXX/XX. ECLI:… | (Wyrok ETPC, RRRR, [Strony]) |
| Traktat UE | Traktat o [tytuł] [skrót], Dz.Urz. UE C NNN/SS (RRRR). | ([Skrót traktatu], RRRR, art. X) |
| Konwencja ratyfikowana | [Tytuł], Dz.U. RRRR poz. ZZZ. | ([Skrót konwencji], rok sporządzenia/rok ratyfikacji) |
Tabela 2: Cytowanie aktu prawnego w APA 7 vs. styl tradycyjny (przypisowy)
| Element | APA 7 | Styl tradycyjny (przyp. dolne) |
|---|---|---|
| Cytowanie w tekście | Parenteza: (Ustawa z dnia…, 2018, art. 5) | Przypis dolny z pełnym opisem przy pierwszym cytowaniu |
| Kolejne cytowania | Skrót w nawiasie: (k.c., 1964, art. 415) | Skrót po wcześniejszym określeniu: „k.c., art. 415″ |
| Lista bibliograficzna | Tak, osobna sekcja „Akty prawne” na końcu pracy | Tak, sekcja „Źródła prawa” w bibliografii końcowej |
| Numer strony | Brak (zastępuje go numer artykułu) | Brak |
| Pozycja w tekście cytatu | Po cytacie / zdaniu odwołującym się | Numer przypisu w indeksie górnym po cytacie |
| Format daty | Rok w nawiasie po tytule (rok uchwalenia) | Data pełna w treści przypisu |
| Hierarchia aktów | Brak w formacie (opisujesz w tekście) | Brak w formacie (opisujesz w tekście) |
| Stosowany w | Psychologia, kryminologia, politologia, socjologia | Prawo, historia, filozofia, teologia |
APA vs. przypis dolny, kiedy który styl
Wybór nie jest kwestią preferencji estetycznej, to wymóg dyscyplinarny.
Stosuj APA, gdy:
– Twoja dyscyplina to psychologia, kryminologia, polityka publiczna, nauki o bezpieczeństwie
– Promotor lub wymagania wydziałowe wyraźnie wskazują APA
– Piszesz pracę w języku angielskim i chcesz ją opublikować w czasopiśmie stosującym APA
Stosuj styl tradycyjny (przyp. dolne), gdy:
– Twoja dyscyplina to prawo
– Promotor wymaga polskiego standardu cytowania
– Praca ma charakter dogmatyczno-prawny (analiza aktów, wyroków, doktryny)
Oba formaty mają swoje zasady dla aktów prawnych, nie mieszaj ich. Jeśli zacząłeś w APA, nie wstawiaj przypisów dolnych dla wyroków „bo tak wygląda lepiej”. Spójność formatu to warunek oceny pracy.
Akty prawa miejscowego
Uchwały rad gmin, zarządzenia starostów, regulaminy, mają własny format:
Uchwała Nr XX/YY/RRRR Rady Miejskiej [Miejscowość] z dnia DD MM RRRR r. w sprawie [tytuł]. Dz.Urz. Woj. [Nazwa] RRRR poz. ZZZ.
W tekście:
…(Uchwała Nr XX/YY/RRRR Rady Miejskiej [Miejscowość], RRRR)…
Akty prawa miejscowego publikowane są w Dziennikach Urzędowych Województw, dostępne na stronie danego urzędu wojewódzkiego.
Teksty jednolite, nowelizacje i konsolidacje
Jeśli stosujesz tekst jednolity, podaj jego rok i numer pozycji (nie rok pierwotnego uchwalenia):
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1465.
Jeśli odwołujesz się do konkretnej nowelizacji:
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy, Kodeks pracy [...] w zakresie pracy zdalnej, Dz.U. 2023 poz. 1090.
Jeśli przepis, do którego się odwołujesz, został zmieniony nowelizacją, opisz tę zmianę w tekście lub przypisie, wskazując obie wersje aktu.
FAQ
Czy w APA podaję pełną datę uchwalenia ustawy w nawiasie w tekście?
W nawiasie podajesz tylko rok: (Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., k.c., 1964). Pełna data (dzień, miesiąc) jest wymagana tylko w bibliografii. W tekście rok wystarczy, tak samo jak przy artykule naukowym.
Co jeśli ustawa była wielokrotnie nowelizowana, którą datę podaję?
Podajesz rok uchwalenia aktu pierwotnego (lub rok tekstu jednolitego, jeśli z niego korzystasz). W bibliografii możesz dodać adnotację „ze zm.” lub podać rok tekstu jednolitego, jeśli jest aktualizowany: t.j. Dz.U. 2023 poz. XXX.
Jak cytować wyrok, który znam tylko z bazy LEX?
Podaj sygnaturę akt i numer LEX: Wyrok SN z dnia DD MM RRRR r., sygn. akt XX/YY. LEX nr XXXXXX. Numer LEX jest wystarczający jako identyfikator, zastępuje stronę publikacji. Szczegóły formatu przypisów dla różnych baz prawnych, patrz: jak pisać przypis w pracy magisterskiej.
Jak w APA cytować RODO?
RODO to rozporządzenie UE, nie dyrektywa. Format:
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych [...] [RODO], Dz.Urz. UE L 119/1.
W tekście: (RODO, 2016, art. 5), po zdefiniowaniu skrótu przy pierwszym użyciu.
Czy APA wymaga osobnej listy aktów prawnych?
APA 7 nie nakazuje wyraźnie wyodrębniania aktów prawnych w bibliografii, ale zaleca to jako dobrą praktykę. W polskich pracach akademickich standard jest taki, że sekcja „Akty prawne” (lub „Przepisy prawne”) jest wyraźnie oddzielona od „Literatury”. Postępuj zgodnie z wymogami swojego wydziału, jeśli brak szczegółowych wskazówek, wyodrębniaj.
Co zrobić, gdy dyrektywa jest dostępna tylko w jednym języku UE?
Jeśli korzystasz z dyrektywy w jej polskiej wersji językowej, cytuj jak powyżej. Jeśli korzystasz z wersji anglojęzycznej (np. w pracy pisanej po angielsku), używasz tego samego numeru dyrektywy i ECLI (lub OJ, Official Journal) zamiast Dz.Urz. UE.
Podsumowanie
APA 7 stosuje się w naukach prawnych wówczas, gdy dyscyplina (kryminologia, psychologia prawa, polityki publiczne) domyślnie wymaga tego formatu, nigdy na wydziale prawa w Polsce, gdzie obowiązuje tradycja przypisów dolnych. Cytowanie aktów prawnych w APA opiera się na cytacie parentetycznym w tekście z pełnym opisem w bibliografii. Dla ustaw, rok uchwalenia i pozycja w Dz.U.; dla wyroków, data, sygnatura i baza; dla dyrektyw UE, numer i Dz.Urz. UE. Kluczowe jest zachowanie spójności formatu w całej pracy, nie mieszaj APA z przypisami dolnymi.
Potrzebujesz korekty? Napisz do nas, bezpłatna wycena w 24h.
Przeczytaj też:
– Jak cytować w pracy magisterskiej APA
– Jak napisać bibliografię do pracy magisterskiej
– Jak pisać przypis w pracy magisterskiej
– Jak napisać pracę magisterską z prawa
